Nhận định: THỰC CHẤT HIỆP ƯỚC CẤM VŨ KHI HẠT NHÂN . Thiện Ý

Nhận định: THỰC CHẤT HIỆP ƯỚC CẤM VŨ KHI HẠT NHÂN . Thiện Ý Ngày 13-6-2025 Israel bất ngờ mở cuộc tấn công vũ bão bằng hỏa tiễn và hàng chục máy bay tối tân nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, nói là để ngăn chặn Iran làm giầu chất uranium chế bom hạt nhân, đe dọa sống còn của Israel, an ninh khu vực và hòa bình thế giới. Lập tức Iran đã nhanh chóng đáp trả bằng các trận mưa mưa bom bão đạn với cường độ tương xứng, gây thiệt hại không nhỏ cho Israel. Trong gần hai tuần qua đôi bên đã tấn công qua lại bằng những khí tài quân sự tối tân với sức tàn phá khủng khiếp gây thiệt hạn nặng nề về của về người cho cả đôi bên. Cuộc chiến đang ở thế giằng co thì Hoa Kỳ đã nhẩy vào tiếp sức với Israe tiêu diệt cơ sở hạt nhân nằm sâu trong lòng đất của Iran, sau quyết định bất ngờ táo bạo của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump cho máy bay hạng nặng B.2 cùng lúc với tên lửa đạn đạo ném bom và bắn phá các cơ sở hạt nhân của Iran vốn nằm sâu trong lòng đất.Lý do Tổng thống Trump đưa ra cũng là để triệt phá các lò nguyên tử của Iran đã âm thầm tích lũy chất uranium đến mức có thể chế tạo được bom hạt nhân. Mặc dù cho đến lúc này Iran vẫn lập lờ nói là nỗ lực nguyên tử năng của họ chỉ với mục đích hòa bình. Sau hành động can thiệp quân sự này chuộc chiến giửa Israel và Iran đã bước vào một tầng cao mới với nhiều bất trắc khó lường có thể dẫn đến một cuộc chiến tranh lan rộng trong vùng Trung Đông. Thậm chí nếu dôi bên không kiềm chế biết dừng lại đúng lúc, nguy cơ Thế chiên III là điều đang là mối lo của nhiều người. Trước thực tế này, chúng tôi muốn đưa ra một vài nhận định về thực chất của Hiệp ước cấm chế tạo, tàng trữ và sử dụng vũ khí hạt nhân do Liên Hiệp Quốc bảo trợ và đã được nhiều nước hội viên Liên Hiệp Quốc tham gia ký kết ngày 7 Tháng 7 Năm 2017.Trừ các nước đã có vũ khí hạt nhân như Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Cộng, Ấn độ…không ký. Những nhận định này để trả lời cho băn khoăn thắc mắc cá nhân, có lẽ cũng của nhiều ngưới; rằng vì sao Iran đang bị Israel và Hoa Kỳ cùng có hành động quân sự khốc liệt để ngăn chặn, khi nghi ngờ Iran đang có ý đồ làm giầu chất Uranium để chế tạo bom hạt nhân; chứ không phải để phục vụ hòa bình như từng công bố? Trong khi Hoa Kỳ đang là cường quốc nguyên tử, Isrel bị nghi ngờ với ngầm trợ giúp cua Hoa Kỳ cũng đã sở hữu võ khí nguyên tử. Cả Hoa Kỳ và Isrel đều không ký vào Hiệp Ước cấm vũ khí nguyên tử, thì lấy quyền gì để ngăn cản Iran? I/- Vài điều căn bản của Hiệp ước về Cấm vũ khí hạt nhân được thông qua ngày 07.07.2017 Ngày 07 tháng 07 năm 2017 Hội nghị Liên hợp quốc đàm phán một văn kiện ràng buộc pháp lý về cấm vũ khí hạt nhân đã thông qua dự thảo Hiệp ước về Cấm vũ khí hạt nhân. 122 quốc gia đồng ý (trong đó có Việt Nam), 01 quốc gia phản đối (Hà Lan) và 01 quốc gia bỏ phiếu trắng (Singapore). Các quốc gia không tham gia bỏ phiếu gồm: các nước có vũ khí hạt nhân (Trung Quốc, Pháp, Mỹ, Anh, Nga, Ấn Độ, Pakistan). Israel bị nghi ngờ sở hữu vũ khí hạt nhân cũng không tham gia bỏ phiếu. Hầu hết tất cả các nước ở châu Âu (trừ Ireland, Cyrus, Áo, Vatican, Liechtenstein, Malta, Moldova, Thuỵ Điển, Thuỵ Sĩ). Trong ASEAN, ngoại trừ Singapore bỏ phiếu trắng, 09 nước còn lại bỏ phiếu thuận. Hiệp ước bao gồm các điều khoản chính như sau. Điều 1 yêu cầu tất cả các quốc gia thành viên “không bao giờ trong bất kỳ hoàn cảnh nào” phát triển, thử nghiệm, sản xuất, chế tạo, mua, sở hữu, tàng trừ, chuyển giao, nhận chuyển giao, nhận kiểm soát, sử dụng, đe doạ sử dụng vũ khí hạt nhân và các thiết bị nổ hạt nhân khác. Điều 1 cũng cấm việc hỗ trợ, khuyến khích hay dụ dỗ tham gia, tìm kiếm hay nhận hỗ trợ để tham gia vào các hoạt động bị cấm, cũng như cấm việc cho phép đặt, lắp đặt hay triển khai vũ khí hạt nhân hay các thiết bị nổ hạt nhân khác trên lãnh thổ hay bất kỳ đâu thuộc thẩm quyền hay sự kiểm soát của quốc gia thành viên. Tuy nhiên Điều 1 không cấm việc quá cảnh vũ khí hạt nhân. Điều 2 quy định mỗi quốc gia phải đệ trình một tuyên bố cho Tổng thư ký Liên hợp quốc, trong đó nêu rõ liệu quốc gia đó có đã từng sở hữu, kiểm soát vũ khí hạt nhân hay đã huỷ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân của mình hay không, liệu quốc gia đó có hiện đang sở hữu hay kiểm soát vũ khí hạt nhân, và liệu quốc gia đó có cho phép quốc gia khác triển khai hay kiểm soát vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ của mình hay không. Điều 3 của Hiệp ước về “Hướng đến loại bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân” đặt ra các nghĩa vụ cụ thể cho các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Điều này yêu cầu các quốc gia đang sở hữu hay kiểm soát vũ khí hạt nhân phải ngay lập tức đặt các vũ khí này khỏi trạng thái hoạt động, phá huỷ càng sớm càng tốt. Các quốc gia, mà sau ngày 07 tháng 07 năm 2017đã sở hữu hay kiểm soát vũ khí hạt nhân và đã loại bỏ chương trì vũ khí hạt nhân của mình, bao gồm việc loại bỏ hay chuyển đổi không thể đảo ngược tất cả các cơ sở liên quan đến vũ khí hạt nhân trước ngày có hiệu lực của Hiệp ước ngày, sẽ hợp tác với tổ chức quốc tế có thẩm quyền được thành lập theo khoản 6 của Điều này để xác nhận việc loại bỏ trên. Tất cả các quốc gia trên phải ký kết thoả thuận bảo đảm với Cơ quan Năng lương Nguyên tử Quốc tế (IAEA) để có sự bảo đảm đầy đủ rằng các nguyên liệu hạt nhân không được sử dụng cho mục đích phi hoà bình và không có nguyên liệu hạt nhân không được khai báo ở quốc gia đó. Đối với những quốc gia cho phép quốc gia khác triển khai hay kiểm soát vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ của mình phải bảo đảm việc tháo dỡ nhanh chóng các vũ khí này. Điều 4 nêu trên không chỉ áp đặt nghĩa vụ liên quan đến các quốc gia đang có vũ khí hạt nhân mà cả các quốc gia đã từng có loại vũ khí này hay đã từng có chương trình phát triển vũ khí hạt nhân. Các quốc gia này có thể đã từ bỏ hay đã có tuyên bố từ bỏ vũ khí hạt nhân và các chương trình vũ khí hạt nhân của mình trong quá khứ nhưng Hiệp ước vẫn mong muốn có sự bảo đảm xác thực về sự từ bỏ này bởi đây là những nước đã từng năm giữ hay có khả năng nắm giữ công nghệ liên quan đến vũ khí hạt nhân. Điều 14 Hiệp ước quy định Hiệp ước này cần phải được phê chuẩn, chấp nhận hay chấp thuận Điều 15: và sẽ có hiệu lực sau 90 ngày kể từ ngày mà văn bản phê chuẩn thứ 50 được nộp lưu chiểu. Điều 16:Hiệp ước cũng cấm hoàn toàn bảo lưu Điều đặc biệt là Hiệp ước cho phép các quốc gia thành viên rút khỏi Hiệp ước . Điều 17: Quy định “mỗi quốc gia thành viên, thực hiện chủ quyền quốc gia của mình, có quyền rút khỏi Hiệp ước này nếu quốc gia này nhận thấy các sự kiện đặc biệt liên quan đến nội dung của Hiệp ước đã làm tổn hại đến lợi ích tối cao của nước mình.” Như vậy Hiệp ước công nhận các quốc gia có quyền rút khỏi Hiệp ước theo chủ quyền quốc gia của mình. Tuy nhiên việc rút khỏi này phải thoả mãn ít nhất hai điều kiện: • Có sự kiện đặc biệt liên quan đến nội dung của Hiệp ước (extraordinary events related to the subject matter of the Treaty), và • Các sự kiện đó làm tổn hại đến lợi ích tối cao của mình (jeopardized the supreme interests of its country). Việc rút khỏi chỉ có hiệu lực sau 12 tháng. Một điểm đặc biệt nữa là Điều 17(3) quy định “nếu khi hết hạn 12 tháng, quốc gia xin rút khỏi là một bên trong xung đột vũ trang, quốc gia này sẽ tiếp tục chịu ràng buộc bởi các nghĩa vụ của Hiệp ước này và bất kỳ nghị định thư bổ xung nào cho đến khi nước này không còn là một bên trong xung đột vũ trang.” Quy định này có thể nhằm ngăn chặn trường hợp một quốc gia thành viên đang có xung đột vũ trang rút khỏi Hiệp ước để có thể sử dụng, đe doạ sử hay hay cho phép triển khai vũ khí hạt nhân nhằm chống lại bên còn lại trong xung đột vũ trang. “Xung đột vũ trang” được sử dụng mà không có giới hạn cụ thể là xung đột vũ trang quốc tế (giữa các quốc gia) hay xung đột vũ trang phi-quốc tế (nội chiến).(Tham khảo bài viết của Trần H.D. Minh) II/-Thực Chất của Hiệp ước về Cấm vũ khí hạt nhân được thông qua ngày 07.07.2017. Qua các điều căn bản trên, so với vận dụng vào thực tế, chúng tôi cho rằng: 1.Thực chất Hiệp ước về cấm vũ khí hơn nhân chỉ thể hiện ước muốn chung của đa số các nước lớn nhỏ chưa có vũ khí hạt nhân, muốn cả thế giới hoàn toàn không co vũ khí hạn. Nhưng chỉ là ước muốn không thành. Vì thực tế các nước đang có vũ khí hạt nhận vẫn bảo lưu nên không ký vào hiệp ước nên không phải từ bỏ. 2.- Từ thực chất trên, thực tế Hiệp ước chỉ là sơi giây pháp lý trói buộc các nước không có vũ khí hạt nhân không được quyền chế tạo, tàng trữ vũ khí hạt nhận, để cho các nước có vũ khí hạt nhân độc quyền thực hiện chính sách ngoại giao “bắt nạt”, luôn chiếm ưu thế trong quan hệ song phương cũng như đa phương với các nước không có vũ khí hạt nhân. 3.- Thực chất cũng như thực tế trên cũng là thực chất và thực tế chung của sự hình thành cac tổ chức quốc tế (Liên Hiệp Quốc, Tòa án quốc tế…) và luật pháp quốc tế (Các diều ước, hiệp ước, các định chế quốc tế …). Thực chất và thực tế chung đó là sự bất bình đằng, bất công, phi lý thể hiện trong hoạt động tổ chức và quan hệ bang giao quốc tế giữa các nước có ưu thế và yếu thế. Tỷ như giưa các cường quốc giầu mạnh, có vũ khí hạt nhân luôn có ưu thế trên các nước nhỏ nghèo yếu. Phải chăng vì thế quốc gia Bắc Hàn dù nghèo lạc hậu đã bất chấp luật pháp quốc tế cấm vũ khí hạt nhân, cố gắng chế tạo cho kỳ được vũ khí hạt nhân, bất kể biện pháp chế tài cấm vận của LHQ. Thực tế,phải chăng nhờ đó Kim Youn Un cùa Bắc Triêu Tiên đã được TT Hoa Kỳ Donald Trump cường quốc nguyên tử số một nể vì, vuốt ve… và đối sử khác hơn đối với Iran chưa có vũ khí hạt nhân?. Kết luận ngắn gọn: Thực chất cũng như thực tế các định chế quốc tế, công pháp quốc tế có tính ràng buộc chấp hành, bị chế tài khi vi phạm chỉ áp dụng cho đa số các nước nhỏ yếu trên hành tinh này. Còn đối với thiểu số các nước giầu mạnh về quân sự, kinh tế lại sẵn có vũ khí hạt nhân trong tay thì…tôn trọng hay vi phạm các định ước quốc tế hay luật pháp quốc tế là quyền của họ.Nghĩa là thiểu số các cường quốc chiếm ưu thế có quyền hành động theo châm ngôn của các cá nhân độc tài, rằng “Ta là luật, luật là ta” (Moi, C’est la loi – Loi, C’est moi”). Thiện Ý. Florida, 23-6-2025